Badanie wpływu stosowania innowacji na efektywność edukacji matematycznej uczniów z dysfunkcją wzroku

Badania opinii o wpływie zastosowania interaktywnej, multimedialnej i multimodalnej technologii wspomagającej PlatMat, bazującej na standardzie EPUB3, na efektywność edukacji matematycznej uczniów z dysfunkcją wzroku zostały przeprowadzone wśród 24 nauczycieli matematyki, z 8 polskich placówek edukacyjnych uczących niepełnosprawnych wzrokowo uczniów. Technologia PlatMat obejmuje 5 narzędzi wspomagających pracę nauczycieli matematyki i uczniów niewidomych i słabowidzących oraz portal i komunikator internetowy, stosowane w czasie lekcji matematyki, korepetycji przez Internet i w samodzielnej pracy ucznia w domu. Technologia PlatMat była opracowywana zgodnie z metodyką scrum, przyrostowo, w ścisłej współpracy z nauczycielami matematyki z 2 placówek edukacyjnych, testujących techniczną i funkcjonalną poprawność i użyteczność rozwiązań na każdym, kolejnym etapie rozwoju technologii.

Badania prowadzone były sekwencyjnie, metodą mieszaną, w której zastosowano zarówno kryteria ilościowe i jakościowe. Pytania dotyczyły oceny (Tak/Nie) korzyści wynikających z zastosowania zaimplementowanych innowacji w procesie edukacji matematycznej dla nauczyciela i dla ucznia z dysfunkcją wzroku. Ankiety zawierały również pytania jakościowe, dotyczące kompletności funkcjonalnej i użytkowej proponowanych rozwiązań (przykładowa ankieta narzędzia KUBARYTMY). Prosiliśmy także nauczycieli o wskazanie brakujących elementów oraz elementów wymagających zmiany lub dalszych ulepszeń, aby mogły skuteczniej wspierać zdiagnozowane potrzeby dydaktyczne.

Wyniki badań ilościowych wykazały wysoką ocenę użyteczności technologii PlatMat, zaś badania jakościowe ujawniły kolejne potrzeby, których zaspokojenie będzie możliwe przez opracowanie nowych narzędzi oraz nowych elementów funkcjonalnych doskonalących tę technologię.

Większość badanych nauczycieli (71%) potwierdziła ułatwienie i przyspieszenie nauczania i wykonywania przez uczniów obliczeń arytmetycznych metodą pisemną, prowadzonych z wykorzystaniem narzędzia KUBARYTMY. Za najistotniejsze ułatwienia uznali oni prawidłowe rozmieszczanie liczb na siatce kubarytmowej i możliwość wykonywania obliczeń za pomocą różnych interfejsów: klawiatury QWERTY, klawiatury brajlowskiej fizycznej lub emulowanej na QWERTY, gestów dotykowych.

Ponad 80% ankietowanych uznało tworzenie multimedialnego dokumentu matematycznego EPUB3, dostępnego dla obu grup uczniów słabowidzących i niewidomych, bez konieczności rozróżniania potrzeb i opracowywania osobnych wersji materiałów (np.  powiększonego wydruku czarnobiałego i wydruku brajlowskiego) za znaczne ułatwienie i przyspieszenie swojej pracy. Przygotowanie się nauczyciela do zajęć ułatwia również możliwość tworzenia różnorodnych pomocy edukacyjnych – wydruków brajlowskich, tyflograficznych i 3D, w tym wykresów funkcji i figur geometrycznych za pomocą innowacyjnego narzędzia tworzenia dostępnej grafiki matematycznej. Potwierdziło to 79% badanych.

Za duże udogodnienie w pracy ucznia uznano (67%) możliwość operowania multimedialnym dokumentem matematycznym, w którym dostępna jest zarówno jego struktura ułatwiająca nawigację (podobnie jak na stronie WWW) oraz treść (formuły, grafika, komentarze, zadania interaktywne). Zdaniem 63% badanych, dostosowanie proponowanych narzędzi do używanych i preferowanych przez ucznia niewidomego urządzeń WE/WY, a także semantyczny odczyt formuł i nawigacja po formułach (wraz z odczytem) zarówno za pomocą gestów dotykowych i skrótami klawiaturowymi, to czynniki istotnie przyśpieszające pracę ucznia.

Możliwość akustycznego nawigowania po grafice na ekranie dotykowym, wspomaganego specjalnymi gestami dotykowymi, doskonali orientację ucznia w małej przestrzeni, co jest ważnym aspektem rewalidacji osób z dysfunkcją wzroku. Zaangażowanie wielu zmysłów w proces poznawczy poprzez wykorzystanie innowacyjnego narzędzia eksploracji matematycznej grafiki docenia 63% nauczycieli i wskazuje jako element skutecznej edukacji uczniów niepełnosprawnych wzrokowo.

Nauczyciele wyrazili pozytywną opinię (75%) na temat ułatwienia współpracy z uczniem w klasie i przez Internet za pomocą narzędzia zdalny pulpit w połączeniu z chat‑em tekstowo-głosowym. Wizualny podgląd na komputerze nauczyciela rezultatów pracy ucznia pozwala na bieżąco śledzić jego działania i przekazywać mu niezbędne uwagi i korekty pomocne przy rozwiązywaniu zadań. Mechanizm ten przyspiesza interakcję pomiędzy nauczycielem/korepetytorem a uczniem w klasie/w domu.

Pełna prezentacja wyników badań zawarta jest w artykule M. Rubin pt.”Przydatność specjalizowanych narzędzi informacyjno-komunikacyjnych w edukacji matematycznej uczniów z dysfunkcją wzroku w świetle badania ankietowego nauczycieli” opublikowanym w E-mentorze (nr 5(67)/2016).